Anita a-day: το ραντεβού

Λογικά αυτό το απόσπασμα - από την ταινία Jazz on a Summer's Day (που ξεκίνησε για fiction και κατέληξε να είναι ντοκιμαντέρ) - θα περιλαμβάνεται στο ντοκιμαντέρ "Anita O'Day: the life of a jazz singer" που προβάλλεται σήμερα στις Νύχτες Πρεμιέρας, και για το οποίο έκανα αυτό το εβδομαδιαίο αφιέρωμα στην Anita O' Day. To ως άνω απόσπασμα είναι από το φεστιβάλ του Νιουπορτ του 1958, που σηματοδότησε το comeback της τραγουδίστριας που είχε στο μεταξύ ξεπεράσει το πρόβλημά της με την ηρωίνη. Όσο για το δικό μου πρόβλημα είναι το κατά πόσο θα έχω προλάβει να τελειώσω με τις δουλειές μου εγκαίρως, ώστε να είμαι συνεπής στο ραντεβού και να βρεθώ στον Απόλλωνα στις 6.30. Αυτό είναι το πρόβλημα με τα φεστιβάλ - απευθύνονται σε ανθρώπους που έχουν άπλετο χρόνο (συνήθως βέβαια αυτοί δεν έχουν τα χρήματα για να δουν όσες ταινίες θέλουν). Και μ' αυτή τη σκέψη, κλείνω τους λογαριασμούς μου με την Anita O'Day και δεσμεύομαι να ασχοληθώ με κάτι πιο πρόσφατο...

UPDATE: Τελικά, όπως το φοβόμουν, την έχασα την προβολή - που σημαίνει ότι τζάμπα τα πρήζω στους επισκέπτες αυτού του πρώην νευρικού και ποπ blog, επτά μέρες τώρα, με την Anita O' Day. Κατά τα φαινόμενα, θα αποκτήσω την ταινία σε DVD. Όποιος θέλει, του κάνω ένα αντίγραφο - αλλά να μείνει μεταξύ μας...

Anita a-day: Συνέντευξη

Αποσπάσματα συνέντευξης της Anita O' Day στο γαλλικό "Jazz Magazine" (#134, Σεπτέμβριος 1966):
Πώς σας ήρθε η ιδέα να τραγουδήσετε τζαζ;

Θα έπρεπε να το ξέρετε γιατί εσείς, οι δημοσιογράφοι δώσατε όνομα στο στιλ μου. Όταν ξεκίνησα, με αποκαλούσαν personality singer. Στη συνέχεια, σπούδασα μουσική, σολφέζ και αρμονία. Έχοντας όλες αυτές τις γνώσεις, σκέφτηκα: "όλος ο κόσμος τραγουδά τη μελωδία, εγώ θα αυτοσχεδιάσω παίρνοντας σαν βάση τις συγχορδίες και χρησιμοποιώντας όλη μου τη γνώση της αρμονίας". Το έκανα σε υπερβολικό βαθμό, στο σημείο που ο κόσμος έλεγε: "είναι απαίσιο, δεν ξέρει να τραγουδήσει μελωδικά!". Το 1931, πήγα σε μια οντισιόν του Benny Goodman και μου είπε: "Τραγουδήστε τη μελωδία". Ήμουν ανίκανη να το κάνω κι έχασα τη δουλειά. Την επόμενη εβδομάδα, πήγα σε μια οντισιόν του Gene Krupa. Πριν καλά καλά μ' ακούσει, μου είπε: "έχετε καλό ρυθμό". Με προσέλαβε και με κράτησε τέσσερα χρόνια.

Ποια σημασία δίνετε στους στίχους όταν τραγουδάτε;

Όταν μαθαίνω ένα τραγούδι, προχωρώ ως εξής: μαθαίνω πρώτα τα λόγια σαν ποίημα και στη συνέχεια μελετώ τη μουσική δομή σαν αυτόνομη μουσική. Κάνω μια σύνθεση των δύο, προσθέτω συναίσθημα, ρυθμό και τραγουδάω.

Έχετε επηρεαστεί από την Billie Holiday (...) υπήρξατε φίλη της;

Είναι μια ερώτηση που με ενοχλεί λίγο γιατί οφείλω να σας ομολογήσω ότι καθ' όλη τη διάρκεια της καριέρας μου και μέχρι το θάνατό της, η Billie Holiday με αγνοούσε. Είχαμε συναντηθεί πολλές φορές και δεν με χαιρέτησε ποτέ, ούτε μου απεύθυνε το λόγο. Πριν από κάποια χρόνια, σε κάποιο φεστιβάλ, συμμετείχαμε στο ίδιο πρόγραμμα και είχα τρελό τρακ. Καθόμασταν η μια δίπλα στην άλλη στο τραπέζι του μακιγιάζ, μπροστά από έναν μεγάλο καθρέφτη. Μείναμε έτσι για σαρανταπέντε λεπτά και τα μάτια της δεν κοίταξαν ποτέ στην κατεύθυνσή μου. Γιατί; Δεν ξέρω, αλλά με είχε πονέσει πολύ αυτή η συμπεριφορά.

Ποια η γνώμη σας για την Ella Fitzgerald; Ειλικρινά...

Δεν είναι τόσο χοντρή όσο νομίζει ο κόσμος. Αυτό που την παχαίνει είναι η ζώνη που φορά γύρω από τη μέση της, και όπου βάζει όλα της τα χρήματα! Αστειεύομαι. Η Ella είναι η Ella! Είναι καταπληκτική! Μπορεί να τραγουδήσει για μιάμιση ώρα συνέχεια: έχει την ικανότητα το στήθος της. Εγώ είμαι μικροκαμωμένη και δεν μπορώ να ξεπεράσω τα σαρανταπέντε λεπτά...

Μετά από αυτά, ταιριάζει ένα ακόμη κομμάτι του Cole Porter...

Anita a-day: either amuse me, or lose me

Έχω στο γραφείο μου ένα cd που με έχει προβληματίσει πάρα πολύ. Είναι το best της Diana Krall - σε έκδοση διπλού digipack, με DVD - το DVD δεν το έχω δει ακόμα, άκουσα όμως το cd και τολμώ να πω ότι σκυλοβαρέθηκα. Η αλήθεια όμως είναι ότι δεν ξέρω πώς να αντιμετωπίσω την Diana Krall.

Υπάρχουν δύο προτεινόμενες στάσεις απέναντί της:

Η μια είναι αυτή που έχουν οι μεγάλες ελληνικές εφημερίδες. Επειδή τα πολιτιστικά τους γράφονται από ανθρώπους που ξέρουν λίγο ροκ και καθόλου τζαζ, αντιμετωπίζουν την Diana Krall ως (α) κούκλα (β) σούπερ επιτυχημένη τραγουδίστρια της τζαζ (γ) σύζυγο του Elvis Costello. Η σειρά δεν έχει σημασία, σημασία έχει ότι (α)+(β)+(γ)=σεβασμός.

Η άλλη άποψη προκύπτει από το ιερατείο της τζαζ, που σέβεται μεν τα μακριά πόδια και τις ξανθές μπούκλες της Diana Krall, αλλά στο στρατόπεδο παίρνει τη θέση της Dee Dee Bridgewater και απορρίπτει το υποτονικό τραγούδισμα της Krall ως βαρετό. Επίσης για το τζαζ ιερατείο, η εμπορική επιτυχία είναι κάτι σαν εκφυλιστική νόσος - κατά τ' άλλα, το τζαζ ιερατείο νοσταλγεί την εποχή (δεκαετία '50), που η τζαζ αντιπροσώπευε πολύ μεγαλύτερο ποσοστό από το 3% επί των πωλήσεων.

Εγώ είμαι κάπου στη μέση: υπάρχουν τραγούδια της που μου αρέσουν κι άλλα που με βυθίζουν στην πλήξη. Βρίσκω το βαθύ, αισθησιακό της τραγούδισμα κάπως ψυχρό, αλλά όταν πήγα να την ακούσω πέρσι στο Ηρώδειο, βρέθηκα μπροστά σε μια εσωστρεφή ερμηνεύτρια, που παίζει καταπληκτικό πιάνο και μας χάρισε μια μοναδική εκτέλεση του Little Girl Blue, εφάμιλλη της Nina Simone.

Όσο για το ξανθό μαλλί και τις ατελείωτες ποδάρες της, Ok, δεν με αφήνουν ασυγκίνητο, αλλά μπορώ να δω και πίσω από αυτά. Κι αυτό που βλέπω (και δεν μου το βγάζει κανείς από το μυαλό) είναι εκείνη η ψηλή και άχαρη κοπέλα που όλοι είχαμε συμμαθήτρια, που κανείς δεν της έριχνε δεύτερη ματιά, που έπαιζε βόλεϊ συνήθως - αν μάθαινε και πιάνο στο ωδείο, τότε ήταν που όλοι την απέρριπταν ως φυτούκλα. Αυτό είναι για μένα η Diana Krall. Κι από τότε που την φαντάζομαι έτσι, τη συμπαθώ περισσότερο.

Και μετά βάζω να ακούσω το best. Και φτάνω στο Peel me a grape - τον ύμνο της απαιτητικής γκόμενας. Και πεθαίνω από πλήξη, γιατί την ακούω και φαντάζομαι μια κατατονική τύπισσα που τραγουδά peel me a grape κι εννοεί "καθάρισέ μου ένα φρούτο να φάω, γιατί πρέπει να πάρω τα αντικαταθλιπτικά μου και δεν θέλω να έχω άδειο στομάχι". Ενώ το Peel me a grape σημαίνει: ξεφλούδισέ μου ένα σταφύλι, σκλαβάκι, κι αν δεν το κάνεις σωστά ξέχνα με. Θέλει τσαχπινιά, ειρωνία, επίγνωση της δύναμης που είναι η γυναικεία σεξουαλικότητα - θέλει τον τρόπο που το τραγουδά η Anita O Day, υποτάσσοντας το βιμπράφωνο (χεχε, ξέρω, αυτό ήταν πολύ φτηνό) του Cal Tjader...

Φυτούκλα-ξεφυτούκλα, η Diana δεν κρατούσε σημειώσεις όταν η μεγαλύτερη λευκή τζαζ τραγουδίστρια παρέδιδε μαθήματα ερμηνείας.

Υγ. Ναι, ξέρω στο τσακ πρόλαβα μην περάσει η μέρα χωρίς να ανεβάσω την ημερήσια Ανίτα. Αύριο θα πρέπει να κινηθώ πολύ πιο γρήγορα...

Anita a-day: my heart belongs to daddy

Η πρώτη φορά που άκουσα τη φωνή της Anita O' Day ήταν πριν από δέκα χρόνια - ήταν σε ένα από τα cd-συλλογές που συνοδεύουν το περιοδικό Jazz&Τζαζ. Το συγκεκριμένο είχε συγκεντρώσει κομμάτια που έγιναν γνωστά μέσα από ταινίες - όπως το My heart belongs to daddy, που στο μυαλό μας είναι πάντα συνδεδεμένο με την υπερβολική, χαζοχαρούμενη ερμηνεία της Marilyn, και το οποίο η Anita O' Day ερμηνεύει με το χαρακτηριστικό της cool ύφος και μια αδιόρατη ειρωνεία.

Δεδομένου ότι η αφορμή γι' αυτή τη σειρά posts είναι κινηματογραφική, νομίζω ότι το συγκεκριμένο κομμάτι ταιριάζει εξαιρετικά στην περίπτωση - άσε που το χρώσταγα και στον Homo Ludens, στον οποίο απευθύνω έκκληση, να κάνει κάτι - άλλαξε θέμα, γιατί κινδυνεύει το blog...

Anita a-day: Sing, sing, sing

Η έννοια του swing είναι ένα εκ των ων ουκ άνευ στη τζαζ, ένα μέγεθος που δεν είναι μετρήσιμο, αλλά που καθορίζει το τι είναι τζαζ και τι όχι. Το σχόλιο του Nat Hentoff για τη Diana Krall και τις κόπιες της (περισσότερα επ' αυτού, εν καιρώ) επικεντρώνεται ακριβώς στην έλλειψη αυτού του στοιχείου - αν θυμάμαι καλά, έλεγε ότι "αν προσπαθήσεις να κρατήσεις το ρυθμό στο τραγούδι τους, το μόνο που θα καταφέρεις είναι να μουδιάσει το πόδι σου". Το swing δεν διδάσκεται - ή το 'χεις, ή δεν το 'χεις - και η Anita O' Day το είχε.

Ως μουσικό είδος πάλι, το swing μας χάρισε μερικά κομμάτια ύμνους. Ένα από αυτά είναι και το Sing, Sing, Sing, του Louis Prima, που η Anita O' Day αντιμετώπισε ως ένα ακόμα όχημα για το χαρακτηριστικό της μπρίο. Η εκτέλεσή της έγινε ξανά επίκαιρη πριν από κανα-δυο χρονάκια, όταν βρέθηκε ανάμεσα στα κομμάτια που προσπάθησαν να καταστρέψουν μερικοί DJs, στο πλαίσιο της σειράς Verve//Remixed.

Είναι πάντως μάταιο να αναφέρεσαι στο Sing, Sing, Sing και να παραβλέψεις την καθοριστική εκτέλεση του κομματιού από την ορχήστρα του Benny Goodman, με τον Gene Krupa στα τύμπανα.

Now you're singing with a swing...

Anita a-day: κουίζ

Γιατί το εξώφυλλο του Cool Struttin' είναι ένα από τα καλύτερα όλων των εποχών;

α. Γιατί το έχει σχεδιάσει ο μέγας Reid Miles, ο γραφίστας που έκανε τα εξώφυλλα των δίσκων της Blue Note, στη δεκαετία του '50 και του '60 ισάξια των σημαντικότερων έργων της pop art, που τότε βρισκόταν στα σπάργανα.

β. Γιατί τη φωτογραφία του εξωφύλλου (που θα μπορούσε από μόνη της να αποτελεί "σπουδή στο cool"), τράβηξε ο ίδιος ο Francis Wolff, o ένας εκ των ιδρυτών της ιστορικής αυτής εταιρίας (ο άλλος ήταν ο Alfred Lion).

γ. Γιατί η εν λόγω φωτογραφία, απαθανατίζει τις γάμπες της Anita O'Day, παρ' όλο που αυτό δεν αναφέρεται πουθενά στο σημείωμα του δίσκου.

δ. Γιατί το περιεχόμενο του δίσκου δεν προδίδει σε κανένα σημείο την υπόσχεση του εξωφύλλου - αντιθέτως, το φερώνυμο κομμάτι είναι ίσως το πιο εμβληματικό blues της σχολής του hard bop, ένα κομψοτέχνημα που αποδεικνύει την αξία αυτού του φοβερού πιανίστα που λεγόταν Sonny Clark.

ε. Για όλα τα παραπάνω.

Η σωστή απάντηση, ασφαλώς, είναι η (ε), εμάς όμως μας ενδιαφέρει η (γ), μια ακόμα απόδειξη του status που απολάμβανε η τραγουδίστρια στον κόσμο της τζαζ τη δεκαετία του '50.

Όσο για το τραγούδι της ημέρας, είναι το Pick Yourself Up.

ΥΓ. Είμαι αποφασισμένος να τηρήσω την υπόσχεσή μου για ένα τραγούδι της Anita O' Day την ημέρα, αλλά δεν είναι εύκολο. Προειδοποιώ ότι το κομμάτι του σαββάτου θα καθυστερήσει, καθώς θα λείψω για μια μέρα. Αλλά θα αποζημιώσω με χορταστικό post.

Anita a-day: ένα μικρό αφιέρωμα

Όπως έγραφα και πιο πάνω - δηλαδή πιο κάτω - φέτος, οι Νύχτες Πρεμιέρας, στο πλαίσιο της ενότητας προβολών Μουσική&Φιλμ, θα προβάλλουν ένα ντοκιμαντέρ για την Anita O' Day, που είναι μια από τις αγαπημένες μου τζαζ τραγουδίστριες. Το γεγονός είναι ιδανική αφορμή για να κάνω ένα μικρό αφιέρωμα - θα χρησιμοποιήσω το φτηνό λογοπαίγνιο Anita a-day, και θα ανεβάζω ένα τραγούδι της κάθε μέρα για μια εβδομάδα (μέχρι την προβολή του ντοκιμαντέρ, την ερχόμενη Τετάρτη).

Αρχή με το αγαπημένο μου From this Moment On, σύνθεση του Cole Porter.

Όσο για την τραγουδίστρια, θα πω απλώς ότι είναι μια από τις σημαντικότερες λευκές φωνές της τζαζ του '50, παρά το γεγονός ότι η φωνή της δεν είχε κάποια ιδιαίτερη έκταση - δεν τίθεται θέμα σύγκρισης με φωνάρες όπως η Ella Fitzgerald και η Sarah Vaughan. H Anita O'Day είναι πιο κοντά στην Billie Holiday, από αυτήν την άποψη - η τέχνη της έγκειται στην ερμηνεία. Σε αντίθεση με τη Holiday όμως, η Anita O' Day δεν είναι ποτέ μελοδραματική. Η φωνή της δεν κουβαλά πόνο - κι αν κουβαλά, είναι μόνο αυτός που προκύπτει από τις δικές της εμπειρίες, δεν κουβαλά τον πόνο αιώνων καταπίεσης κι εξευτελισμού.

Κι όμως αυτή η flat φωνή με την περίεργη χροιά και το μπρίο κατάφερε να αναδειχθεί σε μια από τις πιο ενδιαφέρουσες της εποχής της - και κυρίως, κατάκτησε με το σπαθί της μια θέση ανάμεσα στους jazzmen της εποχής, ως one of the guys. Καθόλου μικρό πράγμα...